Teknoloji Dünyasında Bugün - 10. Kasım

10 Kasım 2016’da donanım dünyasında atılan o sessiz adım, Intel’in yıllar süren pazar hegemonyasını yıkacak ve AMD’yi iflasın eşiğinden alıp zirveye taşıyacak bir devrimin fitilini ateşledi. PC dünyasında çok çekirdekli işlemcilerin, bütçe dostu yükseltmelerin ve uzun ömürlü soket mimarisinin kapısını aralayan Soket AM4, bugün teknoloji tarihinin en büyük geri dönüş hikayesi olarak kabul ediliyor.

Bilgisayar donanım mimarisinde güç dengelerini kökten sarsan ve tüketici dostu teknoloji politikasının simgesi haline gelen AMD Soket AM4 platformu, resmi olarak duyuruluşunun üzerinden tam 10 yılı geride bıraktı. 10 Kasım 2016'da Bristol Ridge APU’ları ile donanım dünyasına ilk adımını atan bu 1331 pinli yapı; o dönem işlemci pazarının %80'inden fazlasını elinde tutan teknoloji devi Intel’e karşı, AMD’nin tarihteki en büyük geri dönüşünü (comeback) başlatan ana omurga oldu.

Tekelci Düzene Karşı Bir İsyan: 2016 Yılında Donanım Pazarı

2016 yılına gelindiğinde masaüstü işlemci pazarı tam bir durgunluk dönemi yaşıyordu. Pazarın mutlak hakimi olan Intel, ciddi bir rekabetle karşılaşmadığı için her yıl kullanıcılara yalnızca %5 standardında performans artışları sunuyordu. Daha da önemlisi şirket, katı bir pazarlama stratejisiyle her iki nesilde bir soket (anakart) değiştirme zorunluluğu getiriyordu. Tüketiciler, sadece bir nesil üst model işlemciye geçmek için ellerindeki sağlam anakartları da çöpe atmak zorunda kalıyordu.

AMD ise "FX" serisi (Bulldozer mimarisi) işlemcilerinin yüksek güç tüketimi ve düşük tekli çekirdek performansı nedeniyle tarihinin en büyük krizini yaşıyor, iflasın eşiğinde hayatta kalmaya çalışıyordu. Şirketin o dönemki hisse değerleri 2 dolar seviyelerine kadar gerilemişti.

Mimari Özellikler ve Getirdiği Teknolojik Yenilikler

10 Kasım 2016'da sahneye çıkan Soket AM4, sıradan bir soket güncellemesi değildi; tamamen sıfırdan tasarlanan ve gelecekte gelecek olan efsanevi Zen (Ryzen) işlemci mimarisine yataklık edecek küresel bir altyapı projesiydi.

AM4 mimarisiyle donanım dünyasına kazandırılan temel teknik parametreler şunlardı:

• DDR4 Bellek Ekosistemi: AMD, yüksek bant genişliği sunan modern DDR4 bellek standartlarına tamamen geçiş yaptı.

• Doğrudan PCIe Bağlantısı: Kuzey köprüsünü işlemci zarının (die) içine dahil eden SOC (System on Chip) tasarımı sayesinde, NVMe SSD'ler ve ekran kartları doğrudan işlemci hatları üzerinden ultra düşük gecikmeyle çalışmaya başladı.

• 1331 Pinli PGA Tasarımı: Pinlerin anakart yerine işlemci üzerinde bulunduğu Pin Grid Array (PGA) yapısını koruyan AMD, milimetrik alanda pin yoğunluğunu %40 artırarak veri iletim kanallarını genişletti.

Teknik Verilerle AM4 Nesillerinin Gelişimi

Sektörü Sarsan Çılgın Söz: "Yarını Garanti Ediyoruz"

AMD, AM4 platformunu tanıtırken küresel teknoloji basınında kimsenin inanmadığı bir vaatte bulundu: "Bu soketi en az 2020 yılına kadar destekleyeceğiz ve yeni işlemcilerimiz için yeni anakart aldırmayacağız." Şirket bu sözünü tutmakla kalmadı, sektörü adeta büyüledi. 2017 yılında uygun fiyatlı bir B450 veya X470 çipsetli anakart satın alan bir kullanıcı; sonraki yıllarda sadece basit bir BIOS güncellemesi yaparak bilgisayarına sırasıyla Ryzen 1000, 2000, 3000 ve oyun dünyasını sallayan Ryzen 5000 serisi işlemcileri takabildi. Tek bir anakartla tam 5 yıl boyunca en güncel performans seviyesi korundu.

Hatta AMD, halefi olan AM5 (DDR5) platformunu piyasaya sürdükten sonra bile AM4 kullanıcılarını unutmadı. 3D V-Cache teknolojisine sahip Ryzen 7 5800X3D ve yakın dönemde çıkan Ryzen 7 5700X3D gibi ezber bozan işlemcileri AM4 platformu için üreterek, eski sistemlerin yeni nesil DDR5 bilgisayarlarla aşık atmasını sağladı.

Kazanan Tüketici Oldu

Soket AM4'ün başarısı, yarı iletken endüstrisindeki tekelci yapıyı darmadağın etti. AMD’nin 8 çekirdekli işlemcileri ana akım pazara uygun fiyatla sunmasıyla köşeye sıkışan Intel; yıllardır direndiği 4 çekirdek sınırını aşmak zorunda kaldı ve Core i7/i9 ailelerinde çekirdek sayılarını hızla artırdı.

Bugün evlerimizde, ofislerimizde veya sunucularımızda kullandığımız çok çekirdekli, yüksek performanslı ve nispeten bütçe dostu işlemci ekosisteminin temeli, tam 10 yıl önce bugün, donanım mühendisliğinin vizyoner vizyonuyla, küçük bir soket plakasının üzerine inşa edildi. AM4, bilgisayar tarihinde "en uzun ömürlü ve tüketici dostu soket mimarisi" unvanıyla altın harflerle yazılmaya devam ediyor.