TEKNOLOJİ TARİHİNDE BUGÜN - 15.Kasım

TEKNOLOJİ TARİHİNDE BUGÜN - 15.Kasım

👁 67 görüntülenme

15 Kasım 1971’de "Entegre Elektronikte Yeni Bir Çağın Başlangıcı" sloganıyla duyurulan dünyanın ilk ticari mikroişlemcisi Intel 4004, oda büyüklüğündeki bilgisayarları tek bir silikon çipe sığdırarak dijital devrimin fitilini ateşledi.

Günümüzde akıllı telefonlardan süper bilgisayarlara kadar hayatın her alanına giren mikroişlemci teknolojisinin temelleri, bundan tam 55 yıl önce, 15 Kasım 1971 tarihinde atıldı. Amerikalı yarı iletken üreticisi Intel, Electronic News dergisinde yayınladığı iki sayfalık tarihi ilanla, dünyanın ilk ticari ve genel amaçlı tek çipli mikroişlemcisi Intel 4004'ü teknoloji dünyasına tanıttı.

Görsel: wikipedia

Hesap Makinesinden Uzay Yolculuğuna Uzanan Hikâye

Intel 4004'ün geliştirilme süreci aslında 1969 yılında Japon hesap makinesi üreticisi Busicom'un Intel'e yaptığı bir siparişle başladı. Busicom, yeni masaüstü hesap makinesi serisi için 12 farklı özel çip tasarlanmasını istiyordu. Ancak Intel mühendisleri Ted Hoff ve Stanley Mazor, bu karmaşık yapı yerine programlanabilir genel amaçlı bir merkezi işlem birimi (CPU) mimarisi önerdi.

Tasarımın fiziksel olarak silikon üzerine aktarılmasını ise İtalyan fizikçi Federico Faggin ile Busicom mühendisi Masatoshi Shima üstlendi. Faggin'in geliştirdiği silikon kapı teknolojisi (Silicon Gate Technology) sayesinde, tüm işlem birimi tek bir çip üzerine sığdırılabildi. Potansiyeli fark eden Intel yönetimi, Busicom ile anlaşarak telif haklarını geri aldı ve çipi 60 dolar fiyat etiketiyle genel pazara sundu.

2.300 Transistörle Gelen Devrim

Döneminin mühendislik harikası kabul edilen Intel 4004, teknik özellikleriyle bilgisayar dünyasında yeni bir standart belirledi:

• Mimari ve Üretim Teknolojisi: 4-bit veri yolu mimarisine sahip olan işlemci, 10 mikrometre (10.000 nanometre) PMOS üretim süreciyle üretildi.

• Transistör Sayısı: Yaklaşık tırnak büyüklüğündeki (12 mm²) silikon yüzey üzerinde tam 2.300 adet transistör barındırıyordu.

• İşlem Hızı: Maksimum 740 kHz (0.74 MHz) saat hızında çalışan çip, saniyede yaklaşık 92.000 komut işleyebiliyordu.

• Bellek Kapasitesi: 4 KB program belleği ve 640 bayt veri belleğini adresleyebilme yeteneğine sahipti.

Oda Büyüklüğündeki ENIAC ile Eşdeğer Güç

Intel 4004'ün yarattığı en büyük etki, hesaplama gücünü minyatürize etmesi oldu. 1946 yılında üretilen, 30 ton ağırlığındaki ve koca bir odayı kaplayan ilk elektronik genel amaçlı bilgisayar ENIAC'ın sunduğu işlem gücü, 1971 yılında tek bir Intel 4004 çipinin içine sığdırılmıştı.

Ticari olarak satışa sunulduktan kısa süre sonra yalnızca hesap makinelerinde değil; trafik ışıklarından tıbbi cihazlara, yazar kasalardan endüstriyel otomasyon sistemlerine kadar pek çok alanda kullanılmaya başlandı. 4004 mimarisinin başarısı, 1972 yılında uzaya fırlatılan NASA'nın Pioneer 10 uzay aracında da kendine yer bularak teknoloji tarihindeki yerini sağlamlaştırdı.

Teknik Özellikler

Intel 4004 Datasheet belgelerine göre işlemci, düşük pin sayısını korumak için çoklanmış (multiplexed) bir veri yolu tasarımı kullanır. 

Temel Teknik Özellikler Tablosu

Tabloyu düzenlenmiş hâliyle aşağıda bulabilirsiniz:

ÖzellikDeğer / Tanım
Mimari ve Veri Yolu4-bit paralel merkezi işlem birimi (CPU)
Üretim Teknolojisi10 mikrometre (10.000 nm) P-kanal Silikon Kapı (PMOS)
Transistör Sayısı2.300 transistör
Maksimum Saat Hızı740 kHz
Komut Döngüsü SüresiMinimum 10,8 mikrosaniye (döngü başına 8 saat vuruşu)
İşlem PerformansıSaniyede 46.250 - 92.500 komut (yaklaşık 0,06 MIPS)
Paket Yapısı16 pinli DIP (Dual In-line Package)
Güç TüketimiMaksimum 1,0 Watt (15V besleme voltajı)

Bu teknik özellikler, 1971 yılında piyasaya sürülen Intel 4004 mikroişlemcisine aittir.

Mimari Detaylar ve Çalışma Yapısı

• Komut Seti: İşlemci toplam 46 farklı komutu destekler. Bu komutların 41 tanesi 8-bit (tek kelimelik), 5 tanesi ise 16-bit (iki kelimelik) uzunluğundadır. 

• Bellek Adresleme: Intel 4004, 4 KB (4.096 bayt) salt okunur program belleğini (ROM) ve 5.120 bit (640 bayt) veri belleğini (RAM) doğrudan adresleyebilir. Program ve veri depolama alanları birbirinden ayrı tutulur (Harvard mimarisi yaklaşımı).

• Yazmaçlar (Registers) ve Yığın: Geçici veri depolama için 16 adet 4-bit indeks yazmacı bulunur. Alt program çağrıları (subroutine) için ise 3 seviyeli dahili bir adres yığını (stack) yer alır.

• Giriş/Çıkış (I/O) Desteği: Yonga doğrudan 16 adet 4-bit giriş portu ve 16 adet 4-bit çıkış portu ile iletişim kurabilir. Bu sayede klavye, ekran ve yazıcı gibi çevre birimlerine kolayca bağlanır.

• Çoklanmış Veri Yolu: Dönemin paketleme maliyetlerini düşürmek amacıyla 16 pinli bir gövde tercih edilmiştir. Bu nedenle 4-bit genişliğindeki tek bir veri yolu; adres, komut ve veri aktarımlarını sırayla (zaman paylaşımlı olarak) gerçekleştirir.

Bugünün İşlemcilerine İlham Oldu

15 Kasım 1971'de 2.300 transistörle başlayan bu yolculuk, Moore Yasası'nın öngördüğü hızla büyüyerek günümüzde milyarlarca transistör barındıran nanometre ölçeğindeki yapay zekâ destekli işlemcilere ulaştı. Intel 4004, aradan geçen 55 yıla rağmen modern bilişim çağının başlangıç noktası olarak anılmaya devam ediyor.

Kaynak: https://datasheets.chipdb.org/Intel/MCS-4/datashts/intel-4004.pdf


Haberi nasıl buldunuz?
Bir reaksiyona tıklayarak oy verebilirsiniz.

Yorumlar (0)

Topluluğumuzla düşüncelerinizi paylaşın.

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yaz!

Yorum yapabilmek için giriş yap.

Üye değil misin?

Teknoloji Tarihinde Bugün kategorisinden son haberler

İlgilendiğiniz başlıklardan geri kalmayın.

Tümünü gör